Nacht na nacht, shift na shift, wordt de spanning steeds groter. Achter de fabrieken die 24 uur per dag en 7 dagen per week draaien, zorgen duizenden werkneemsters en werknemers voor de productie, ten koste van korte nachten, opgeofferde weekends en een vermoeidheid die zich in de loop der jaren opstapelt.

Ploegen- en nachtarbeid is onmisbaar voor de werking van onze industrie. Scheikunde, energie, logistiek of productie: zonder deze vrouwen en mannen zou het land simpelweg niet meer draaien.

Maar deze werkorganisatie brengt een zeer reële menselijke tol met zich mee. Slaapstoornissen, verstoring van de biologische klok, problemen in het gezin en in de sociale omgeving, chronische vermoeidheid, gezondheidsproblemen: ploegen- en nachtarbeid laat blijvende sporen na.

Ter gelegenheid van de 24/7-campagne op 24 juli geeft de Algemene Centrale - ABVV het woord aan de werknemers in de sector van de scheikunde. Twee verhalen en één en dezelfde zekerheid: de zwaarte van het werk verdwijnt niet omdat we besluiten die niet langer te erkennen.

"We zetten ons privéleven opzij omdat ons een uitweg werd beloofd"

Hassan, operator controlekamer en vakbondsafgevaardigde bij Prayon

Op zijn 58e heeft Hassan al veertig jaar werkervaring op zijn naam staan, waarvan meer dan vijfendertig jaar in ploegendienst en in volcontinu in de zware scheikunde.

“Ploegenwerk zorgt voor zeer hechte banden tussen collega’s. We brengen de nachten, de weekends en de oudejaarsavonden samen door. Je bouwt bijna een tweede familie op binnen het bedrijf. Maar die solidariteit heeft een hoge prijs.”

“Verjaardagen, kerst- of oudejaarsavonden: ik heb er tientallen gemist. We accepteerden die offers omdat ons werd verteld dat ze op een dag zouden worden erkend. We zetten ons privéleven opzij omdat ons een uitweg werd beloofd. Vandaag hebben we vooral het gevoel dat we zijn beetgenomen."

In de controlekamer waar hij werkt, bestuurt Hassan complexe installaties in de directe nabijheid van apparatuur die temperaturen van wel enkele honderden graden kan bereiken.

“We werken met zuren, gassen en extreme temperaturen. We kunnen ons geen fouten veroorloven. Als een installatie stilvalt, heeft dat gevolgen voor de hele productielijn. Het is een veeleisend, stressvol beroep met veel verantwoordelijkheid."

Daarnaast zijn er ook nog de zware uurroosters.

“Jarenlang heb ik cyclussen doorlopen die mijn biologische klok volledig op zijn kop zetten: twee dagen ’s ochtends, twee dagen ’s middags, drie dagen ’s nachts en daarna wisselende rustperiodes. Voor mij, als diabetespatiënt, was het vinden van een evenwicht met zulke uurroosters altijd een hele strijd.”

Het lichaam slijt, Arizona overdrijft

Voor Hassan hebben de Arizona-maatregelen inzake het einde van de loopbaan het perspectief ingrijpend veranderd.

"Vandaag wordt van mij verwacht dat ik het volhoud tot mijn 61e om aan de vereiste loopbaanvoorwaarden te voldoen. Als ik kijk naar de jaren die ik nog heb, vraag ik me eerlijk gezegd af hoe ik dat fysiek ga volhouden.”

“Ik ben moe. In dit tempo zijn we helemaal uitgeput. Dat is het juiste woord. »

Hij bekritiseert ook het feit dat de functies niet zijn aangepast aan de leeftijd van de werknemers.

“Van een 58-jarige werknemer wordt verwacht dat hij dezelfde shifts doet als toen hij 21 was. Maar ons lichaam en onze gezondheid zijn niet meer wat het was.”

“Als afgevaardigden proberen we oudere of gekwetste collega’s over te plaatsen naar minder zware functies. Maar zelfs deze banen verdwijnen geleidelijk aan uit naam van de winstgevendheid."

Volgens hem is de geleidelijke afbouw van de regelingen voor vervroegde uittreding een groot onrecht.

“Met welk recht hebben ze het begrip ‘zwaar werk’ zomaar terzijde geschoven? We weten heel goed wat nachtarbeid met het menselijk lichaam doet. De mens is geen machine."

De gezamenlijke strijd blijft vruchten afwerpen

Toch weigert Hassan zich bij het fatalisme neer te leggen.

“Dankzij de inzet van de vakbond hebben we drie uur extra rust per volledige volcontinu cyclus weten te verkrijgen. Voor sommige collega’s betekent dit vijf tot zes extra rustdagen per jaar.”

"Dit is een echte erkenning van de zwaarte van ons werk en het bewijs dat we, door samen te blijven, nog steeds verandering teweeg kunnen brengen."

Hij benadrukt ook het belang van de uitwisselingen tussen syndicale delegaties.

“Als een ploeg binnen een bedrijf een doorbraak bereikt, brengt dat elders nieuwe ideeën op. We delen onze ervaringen, onze successen en onze strategieën. Die solidariteit kan geen enkele hervorming ons ontnemen."

Zijn strijd is ook een generatiestrijd geworden.

"Mijn zoon van 23 werkt nu in dezelfde fabriek als ik. Als ik me inzet, doe ik dat ook voor hem en voor alle jongeren die in deze sector aan de slag gaan."

„In reactie op de sociale afbraak creëren we onze eigen alternatieven”

Jan, hoofdafgevaardigde van de werknemers bij BASF-EuroChem in Antwerpen

Bij BASF en EuroChem in Antwerpen werken ongeveer 1 700 mensen in ploegen.

“Ploegenarbeid verstoort de slaap, brengt het biologische ritme uit balans en heeft uiteindelijk ernstige gevolgen voor de gezondheid. Juist daarom is het van essentieel belang dat de zwaarte van het werk bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd wordt erkend.”

Lange tijd vormde het SWT een uitweg voor werknemers met een zwaar beroep of een lange loopbaan.

“Het oude systeem bood werknemers die door decennia van nachtarbeid uitgeput waren, de mogelijkheid om eerder met pensioen te gaan. Maar deze regeling werd geleidelijk afgebouwd, waarna ze in juni 2025 volledig werd afgeschaft.”

Gezien deze afschaffing hebben de vakbondsvertegenwoordigers besloten om op bedrijfsniveau naar oplossingen te zoeken.

“We hebben eerst geprobeerd een sectorale oplossing te vinden, maar dat is niet gelukt. We hebben toen direct binnen BASF het gesprek geopend, zodat de middelen die voorheen aan het SWT werden besteed, op een andere manier konden worden ingezet."

Een lokaal alternatief voor het verdwijnen van het SWT

Het resultaat is een systeem dat op bedrijfsniveau uniek is.

“Werknemers die twintig jaar nachtarbeid hebben verricht of een lange loopbaan in ploegendienst achter de rug hebben, kunnen voortaan tot drie jaar vóór hun vervroegde pensioen stoppen met werken, zonder dat er een minimumleeftijd geldt.”

"Ze blijven contractueel aan het bedrijf verbonden, behouden bepaalde voordelen zoals de hospitalisatieverzekering en blijven een inkomen ontvangen dat dicht bij het wettelijk pensioen ligt.”

Het systeem levert een netto-inkomen op van ongeveer 2 300 euro per maand.

“Het is natuurlijk niet het oude SWT, maar het zorgt er vooral voor dat werknemers niet langer beschikbaar hoeven te blijven op de arbeidsmarkt en ook niet meer hoeven te reageren op oproepen van de VDAB. Dat neemt enorm veel stress weg."

De regeling loopt momenteel tot 2029.

"We willen het nu uitbreiden en verbeteren. De belangstelling van de werknemers toont aan dat er daadwerkelijk behoefte aan is."

Het lichaam liegt niet

De verhalen van Hassan en Jan beschrijven twee verschillende realiteiten, maar komen tot dezelfde conclusie: werken in ploegen en 's nachts slijt het lichaam en zet het leven op zijn kop.

Deze uitputting verdwijnt niet omdat men besluit deze in de wetgeving niet langer te erkennen.

Op 24 juli, de dag van de ploeg- en nachtwerknemers, wijst de Algemene Centrale - ABVV op een vanzelfsprekendheid: het lichaam onderhandelt niet met hervormingen of bezuinigingen.

Alles weten over onze campagne 24/7