Het Europees Vakbondsinstituut ETUI publiceerde onlangs een vernietigend rapport over de verwoestende impact van de klimaatcrisis op de arbeidswereld. Tijdens de voorstelling van het rapport op 24 juni jl. kwamen wetenschappers, vakbondsverantwoordelijken en werknemers tot dezelfde alarmerende conclusie: hitte kost levens, schaadt de gezondheid van werknemers en leidt tot steeds meer ongevallen. Ondanks deze realiteit, ontbreekt het Europa nog steeds aan een passend wettelijk kader. Voor het ABVV en de Europese vakbonden dringt een sociale aanpak zich op: er zijn bindende regels nodig om werknemers te beschermen.

De thermometer slaat op hol, de gezondheid van de werknemers staat op het spel
Dit is niet langer een toekomstscenario, maar een realiteit waarmee we de afgelopen weken opnieuw werden geconfronteerd. Zoals professor Andreas Flouris (Universiteit van Thessalië) heeft opgemerkt, is Europa na het Noordpoolgebied het continent dat wereldwijd het snelst opwarmt. Hittestress is inmiddels alomtegenwoordig. Overal, ook in Noord-Europa, neemt het aantal arbeidsongevallen en beroepsziekten als gevolg van de hitte sterk toe.  Wereldwijd worden 2,5 miljard werknemers blootgesteld aan dit risico.

De wetenschap laat daar geen twijfel over bestaan: hitte tast het cognitieve vermogen aan lang voordat werknemers de gevolgen ervan lichamelijk voelen.  Wachten tot iemand het te warm krijgt om in te grijpen, is dus geen optie. Tegen dan is het al te laat. Het risico neemt bovendien sterk toe voor beroepen die ernstig zijn blootgesteld aan de grillen van het weer.

Naast de luchttemperatuur zorgen ook de werkbelasting, de zwaarte van het werk, de luchtvochtigheid (zoals in wasserijen) of het dragen van zware beschermingsmiddelen ervoor dat werkplekken veranderen in ware sauna's, zowel binnen als buiten.

Getuigenissen van werknemers: wanneer werken een marteling wordt
Op het terrein overtreft de realiteit alle verbeelding. Frédéric Mau (CGT, Frankrijk)  getuigde over de onhoudbare dagelijkse realiteit van werknemers in de bouwsector, steengroeven en wegenwerken: “Op de grond lopen de temperaturen op tot wel 75°C.  Meer kan een mens niet aan! Bij 100°C begint het bloed te koken. We zien mensen flauwvallen en in het ziekenhuis belanden.

En dan hebben we het nog niet eens over de temperatuurschokken: temperatuurverschillen van 20°C op amper 48 uur komen steeds vaker voor, terwijl het menselijk lichaam bijna tien dagen nodig heeft om zich aan te passen.  Alleen de werkuren aanpassen volstaat niet, want het lichaam heeft tijd nodig om zich aan te passen. Onze steden zijn vooral ontworpen om de kou te trotseren, veel minder om hittegolven op te vangen die vandaag stilaan de norm worden. Als we ooit temperaturen van 50°C bereiken, zullen we daar niet mee kunnen omgaan tenzij we ons daar nu al op voorbereiden.

Ook Otilia, landarbeidster in Roemenië, wees op de opeenstapeling van risico’s: directe blootstelling aan zonnestraling, verstikkende werkomstandigheden in serres, het dragen van zware lasten en werken op hoogte.  Volgens haar moeten werkuren verplicht worden aangepast, het werk anders worden georganiseerd, schaduwzones en rustmomenten worden voorzien en teams worden opgeleid om de eerste symptomen van hittestress te herkennen.

Werkgevers wachten op wetgeving, Europa kijkt de andere kant op
Hoewel er weliswaar enkele tools bestaan, schieten die ruim tekort. Uit een analyse van de collectieve arbeidsovereenkomsten in Europa blijkt dat van de 600 cao’s er slechts acht specifieke maatregelen bevatten tegen extreme hitte, zowel vóór, tijdens als na het werk. Nog hallucinanter: een land prees zichzelf onlangs omdat het risico-indicatoren had ingevoerd... maar die waren gebaseerd op de gezondheid van koeien en niet op die van mensen.

Uit een Europees onderzoek onder werkgevers blijkt echter onomstotelijk dat 82 % van hen toegeeft dat ze pas beschermingsmaatregelen zullen invoeren als ze daartoe wettelijk verplicht zijn. Warmte is voorspelbaar en meetbaar, het is mogelijk om zich daarop voor te bereiden. Landen zoals Cyprus beschikken al tien jaar over specifieke wetgeving zonder dat hun economie daaronder lijdt. Ook Japan, Maleisië en Brazilië hebben intussen een stevig wetenschappelijk en wettelijk kader uitgebouwd.

Zoals Jan William (EPSU) het samenvatte: als de huidige regels volstaan, waarom vallen er dan nog altijd zoveel doden en slachtoffers door de hitte?  Het gaat hier om fundamentele mensenrechten.

De eisen van het ABVV en de Europese vakbonden
Het initiatief van ETUI om een wetenschappelijk kader uit te werken, wordt door alle vakbonden toegejuicht. Goedbedoelde aanbevelingen volstaan niet langer. Wij eisen een bindende Europese richtlijn die werknemers daadwerkelijk beschermt.

Deze richtlijn zou van een aantal essentiële pijlers moeten uitgaan:

• Duidelijke wetenschappelijke grenswaarden: een blootstellingsgrenswaarde vastleggen op basis van een maximale lichaamstemperatuur van 38 °C. Om ervoor te zorgen dat die grenswaarde wordt nageleefd, moeten vanaf bepaalde WBGT-waarden (Wet Bulb Globe Temperature) concrete maatregelen worden genomen, afgestemd op geacclimatiseerde werknemers, de intensiteit van de geleverde inspanning en de gedragen beschermingsmiddelen.  Deze grenswaarden moeten het mogelijk maken om stapsgewijs de gepaste preventiemaatregelen in werking te laten treden.

• Recht op werkonderbreking: wanneer preventiemaatregelen niet langer volstaan, moet het mogelijk zijn het werk stil te leggen zonder loonverlies of zijn job op het spel te zetten.

• Bescherming van de meest kwetsbare personen: de werknemers die het grootste risico lopen, moeten specifiek worden geïdentificeerd en beschermd.

• Recht op herstelpauzes en voldoende hydratatie: pauzes zijn niet alleen bedoeld om te drinken. Ze stellen het lichaam in staat de opstapeling van warmte te beperken zodat de blootstellingsgrenswaarden worden gerespecteerd. Afhankelijk van de WBGT-waarde moeten werkperiodes worden afgewisseld met herstelperiodes. Permanente toegang tot drinkwater moet uiteraard worden gegarandeerd, maar kan nooit een volwaardig systeem van pauzes vervangen dat afgestemd is op de arbeidsomstandigheden.

• Controles en sancties: een wet zonder controle is waardeloos. Wij hekelen het schrijnende gebrek aan middelen en personeel bij de arbeidsinspecties, met name in België en op bouwplaatsen. De inspectiediensten moeten opnieuw voldoende middelen krijgen. Daarnaast zijn doeltreffende meldingskanalen en afschrikkende sancties nodig om een einde te maken aan sociale dumping en de straffeloosheid van werkgevers.

Zoals Silvia (openbare sector, Barcelona) en Enrico Bonaglia (EFFAT) hebben benadrukt, zou niemand zijn leven op het spel moeten zetten om de kost te verdienen. Werknemers zelf zijn de eerste experts op het terrein. Laten we naar hen luisteren. Het gaat om hun gezondheid, hun waardigheid en het voortbestaan van ons sociaal model. Het is hoog tijd dat Europa de regels verandert.

Tijd voor actie!
Gezien de klimaatnoodtoestand blijft mobilisatie noodzakelijk. Het ABVV nodigt je uit op woensdag 15 juli om 17 uur, op het Schumanplein in Brusselom hulde te brengen aan de slachtoffers van klimaatrampen en een ambitieus klimaatbeleid te eisen.